Izba Tradycji EKD/WKD

W Grodzisku Mazowieckim, na terenie zajezdni Warszawskiej Kolei Dojazdowej, działa niewielkie muzeum poświęcone niemal stuletniej historii lokalnego transportu szynowego. Izba Tradycji EKD/WKD to miejsce, które pokazuje, jak wyglądały elektryczne koleje dojazdowe łączące stolicę z podmiejskimi miejscowościami od 1927 roku. Dla miłośników kolei i historii transportu to prawdziwa kopalnia wiedzy, a dla zwykłych pasażerów WKD – okazja, by zobaczyć, czym jeździli ich dziadkowie.

Muzeum powstało w grudniu 2002 roku, dokładnie w 75. rocznicę uruchomienia przewozów. Założyli je pracownicy WKD i pasjonaci kolejnictwa, którzy przez lata zbierali eksponaty, dokumenty i pamiątki związane z linią. W 2008 roku placówka otrzymała imię Tadeusza Gawrońskiego – jednego z założycieli i pierwszego kustosza.

Co zobaczyć w Izbie Tradycji WKD

Ekspozycja zajmuje kilka pomieszczeń w parterowym budynku i dzieli się na siedem działów ułożonych chronologicznie. Zaczyna się od okoliczności powstania Elektrycznych Kolei Dojazdowych w latach 20. XX wieku, przez budowę linii z Warszawy do Grodziska, okres dwudziestolecia międzywojennego, czas II wojny światowej, odbudowę ze zniszczeń wojennych, aż po eksploatację linii w latach 1948-2002.

Kolekcja obfituje w oryginalne zdjęcia, dokumenty, bilety z różnych okresów oraz akcesoria kolejowe. Wśród eksponatów znajdziemy pulpit maszynisty pojazdu EN80, kabinę EN94-16, fragment słupa trakcyjnego z 1936 roku czy deskę biletową konduktora z lat 1939-1944. Jest też stanowisko kasowe wraz z biurem naczelnika stacji i jego zastępcy – bogato wyposażone w przedmioty, które naprawdę tam się znajdowały.

Przed budynkiem stoi prawdziwa perełka – jedyny zachowany wagon silnikowy EKD produkcji angielskiej z 1927 roku. To najcenniejszy eksponat całej kolekcji. Wagon zachował oryginalne elementy z tamtego okresu, w tym kryształowe żyrandole. Jeszcze niedawno był w pełni sprawny i okazjonalnie woził turystów, ale zmiana napięcia w sieci (z 600 V na 3000 V) sprawiła, że do jego prowadzenia potrzebna jest teraz lokomotywa spalinowa.

Nowe bilety wstępu do Izby nawiązują formą do dawnych biletów kartonikowych, znanych z kolejki EKD i PKP. To miły akcent dla osób, które pamiętają czasy, gdy bilety kasowano dziurkownicami.

Historia linii EKD/WKD w pigułce

Elektryczne Koleje Dojazdowe powstały w 1922 roku jako prywatna firma. Uruchomiono dwie linie: Warszawa-Młociny-Modlin oraz Warszawa-Grodzisk. Ta druga zaczęła działać 11 grudnia 1927 roku i to właśnie jej historia jest głównym tematem muzeum.

Po wojnie kolej została upaństwowiona i zmieniła nazwę na Warszawską Kolej Dojazdową. Przez dziesięciolecia była jednym z najważniejszych środków transportu dla mieszkańców zachodniej części aglomeracji warszawskiej. Dziś WKD nadal wozi pasażerów, a jej historia – od przedwojennych angielskich wagonów po współczesne elektryczne zespoły trakcyjne – jest dokumentowana właśnie w Izbie Tradycji.

Dla kogo to miejsce

Izba Tradycji sprawdzi się przede wszystkim u miłośników kolejnictwa i historii transportu. Jeśli fascynuje cię, jak wyglądały pociągi podmiejskie sto lat temu, jak działały systemy sprzedaży biletów czy jakie mundury nosili maszyniści – to miejsce dla ciebie.

Warto też zabrać tu dzieci, szczególnie te, które lubią pociągi i technikę. Zwiedzanie z przewodnikiem trwa około godziny, a opowieści o historii linii potrafią być naprawdę ciekawe. Dla grup zorganizowanych, w tym szkół, przewidziano specjalne terminy w dni powszednie.

Nie jest to jednak wielkie muzeum z interaktywnymi instalacjami. To kameralna ekspozycja, gdzie wartość stanowią autentyczne przedmioty i ich historia. Jeśli szukasz atrakcji na całe popołudnie, lepiej połączyć wizytę z innymi punktami w okolicy.

Lokalizacja i jak dojechać

Muzeum znajduje się przy ulicy Stefana Batorego 23 w Grodzisku Mazowieckim, na terenie siedziby spółki Warszawska Kolej Dojazdowa. To dosłownie przy stacji końcowej WKD Grodzisk Mazowiecki Radońska – wystarczy wysiąść z pociągu i przejść kilkadziesiąt metrów.

Dojazd z Warszawy jest banalnie prosty: WKD odjeżdża ze stacji Warszawa Śródmieście WKD (przy Dworcu Zachodnim) i jedzie wprost do Grodziska. Podróż trwa około 45 minut. Można też dojechać samochodem – Grodzisk Mazowiecki leży przy trasie S8 w kierunku Wrocławia, około 30 km na zachód od centrum Warszawy.

W 2023 roku Izba Tradycji przeniosła się do nowej lokalizacji – historycznej hali przeglądowo-naprawczej EKD. Dzięki temu kolekcja ma więcej miejsca, a zwiedzający mogą zobaczyć eksponaty w autentycznym otoczeniu kolejowym.

Godziny otwarcia i zwiedzanie

Dla osób indywidualnych Izba Tradycji jest otwarta w niedziele. Wejścia z przewodnikiem odbywają się o pełnych godzinach: 12:00 i 14:00. Warto przyjść punktualnie, bo zwiedzanie odbywa się grupowo.

Grupy zorganizowane mogą umówić się na wizytę od poniedziałku do czwartku. Dostępne godziny to 10:00, 11:30 i 13:00. Wycieczki trzeba zgłaszać z minimum tygodniowym wyprzedzeniem mailowo, podając termin, liczbę uczestników, ich wiek oraz dane kontaktowe organizatora.

Muzeum bywa zamknięte w dni świąteczne, więc przed planowaną wizytą warto sprawdzić aktualności na stronie WKD.

Ceny biletów

Od czerwca 2023 roku obowiązują nowe ceny wstępu:

• Bilet normalny – 12 zł
• Bilet ulgowy – 6 zł
• Bilet ulgowy z Kartą Dużej Rodziny – 3 zł

Bilety można kupić w kasie biletowej na stacji Grodzisk Maz. Radońska w godzinach jej otwarcia lub bezpośrednio u kustosza Izby, jeśli kasa jest nieczynna. Przy okazji rocznic uruchomienia przewozów (11 grudnia) lub podczas wydarzeń specjalnych jak Noc Muzeów wstęp bywa bezpłatny.

Ile czasu zarezerwować

Zwiedzanie z przewodnikiem trwa około godziny. To wystarczający czas, by spokojnie obejrzeć wszystkie eksponaty i posłuchać opowieści o historii linii. Jeśli jesteś pasjonatem i chcesz dokładnie przyjrzeć się każdemu szczegółowi, możesz zostać trochę dłużej.

Samo dojście z pociągu na teren muzeum zajmuje dosłownie minutę, więc nie trzeba planować dużych rezerw czasowych. Całą wizytę, łącznie z dojazdem z Warszawy i powrotem, da się spokojnie zamknąć w trzy godziny.

W 2022 roku Izba Tradycji obchodziła podwójny jubileusz – 95-lecie działalności EKD/WKD oraz 20-lecie powstania samego muzeum. Z tej okazji uruchomiono cykl prezentacji wybranych eksponatów, pokazywanych co miesiąc 11. dnia.

Bilety: normalny 12 zł, ulgowy 6 zł, ulgowy KDR 3 zł
Godziny otwarcia: niedziele – wejścia o 12:00 i 14:00; grupy zorganizowane po umówieniu od poniedziałku do czwartku
Adres: ul. Stefana Batorego 23, 05-825 Grodzisk Mazowiecki
Dojazd: WKD ze stacji Warszawa Śródmieście WKD do stacji Grodzisk Mazowiecki Radońska (około 45 minut)